poniedziałek, 23 października 2017

(151) Szkółka: Bliskoznaczność widocznego zmysłu oka

Właściwość oka (mig gi khams), środowisko oka (mig gi skye mched) i widoczny zmysł oka (mig dbang gzugs can pa) to równoznaczniki.

Uwaga. Słowo właściwość (khams) użyte wyżej może też znaczyć obszar.

To należy do widocznego zmysłu oka.

wtorek, 17 października 2017

(150) Szkółka: Określenie widocznego zmysłu oka མིག་དབང་གཟུགས་ཅན་པ།

Przejrzysty, wewnętrzny proch występujący jako rodzaj sprawiający nieprzygodną okoliczność główną własnego skutku czucia oka.
(rang 'bras mig shes kyi thun mong ma yin pa'i bdag rkyen byed pa'i rigs su gnas pa'i nang gi rdul dwangs pa)

Uwaga. Określenie widoczny (gzugs can pa) jest w tym przypadku równoznaczne z wyrazem fizyczny.
 
To należy do widocznego zmysłu oka.

(149) Szkółka: Widoczny zmysł oka

1. Określenie (mtshan nyid) 
2. Bliskoznaczność (khyab mnyam) 
3. Kształt (dbyibs) 
4. Podział (dbye ba) 

To należy do podziału materii w znaczeniu wewnętrznym.

(148) Szkółka: Podział materii w znaczeniu wewnętrznym

1. Widoczny zmysł oka (mig dbang gzugs can pa)
2. Widoczny zmysł ucha (rna ba'i dbang po gzugs can pa)
3. Widoczny zmysł nosa (sna yi dbang po gzugs can pa)
4. Widoczny zmysł języka (lce'i dbang po gzugs can pa)
5. Widoczny zmysł ciała (lus kyi dbang po gzugs can pa)

To należy do materii w znaczeniu wewnętrznym.

piątek, 13 października 2017

(147) Szkółka: Zmysł

Uwaga własna. Tybetański wyraz dla zmysłu to łankpo (dbang po).1 To łankpo można też rozumieć jako władzę, moc, a w niektórych przypadkach także jako władcę. Podobnie jest ze znaczeniem sanskryckiego wyrazu indriya,2 będącego odpowiednikiem tybetańskiego łankpo. Należy zauważyć, że pojęcie zmysłu wiąże się ściśle z władzą, mocą, zdolnością, sprawnością (por. określenie zmysłu). Ta zależność jest także dostrzegalna w potocznym znaczeniu słowa zmysł. Na przykład Wielki słownik języka polskiego określa zmysł wzroku jako „zdolność organizmu do odbierania bodźców zewnętrznych i reagowania na nie (tradycyjnie: wzrok, słuch, smak, dotyk, powonienie)”; a zmysł artystyczny jako „szczególna zdolność do czegoś”. To drugie znaczenie można także przypisać buddyjskiemu ujęciu zmysłu, gdzie zmysł nie tylko jest zdolnością fizyczną do postrzegania treści (zmysł fizyczny – tzn. widoczny)3 albo zdolnością umysłową do poznawczego postrzegania treści (zmysł intelektualny, tzn. umysłowy),4 ale także może się odnosić do zmysłu wiary (dad pa), zmysłu gorliwości (brtson 'grus), zmysłu pamięci (dran pa), zmysłu zachwytu (ting nge 'dzin), zmysłu poznania (ye shes). Przez te znaczenia zmysł może dotyczyć wielu dziedzin nie tylko widocznych (fizycznych), umysłowych (intelektualnych), ale także słownych (moralnych) i duchowych (metafizycznych).

1  དབང་པོ།
2  इन्द्रिय
3  དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་པ། (dbang po gzugs can pa).
4  ཡིད་དབང༌། (yid dbang).

środa, 11 października 2017

Jedność postaciowa

Z jednej postaci Obecnego Świętego
wyrażani są wszyscy święci.

Sangs rgyas phal po che zhes bya ba shin tu rgyas pa chen po'i mdo (Wielka, bardzo obszerna opowieść o nazwie «Święty Powszechny»), sanskr. Buddha avatasaka nāma mahā vaipulyaṃ sūtra, ze zbioru świętych pism buddyjskich, Kandziur (bKa' 'gyur), t. 35, wyd. dPe bsdur ma, Pekin 2006-2009, s. 821.

Przekład z tybetańskiego: Jakub Szukalski

།དེ་བཞིན་སངས་རྒྱས་སྐུ་གཅིག་ལས།
།སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་པ་ཡིན།

སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཆེན་པོའི་ མདོ་ལས་བྱུང་ངོ༌།

Ku czci mojego nauczyciela,
który tak spoczął
(14.09.2017 r.)
Czcigodny Lungtok Tenpej Nima
ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེ།

(146) Szkółka: Bliskoznaczność materii w znaczeniu wewnętrznym

   Materia w znaczeniu wewnętrznym (nang don bem po) i widoczny zmysł (dbang po gzugs can pa) to równoznaczniki.
   W tym przypadku, wedle tej przypadłości, zdolność postrzegania treści przez pojawienie się szczegółu treści w sobie (rang la yul gyi rnam pa shar nas/ yul 'dzin nus pa) to określenie zmysłu (dbang po).
   Przejrzysty, drobny, wewnętrzny proch ożywiony w zdolności postrzegania treści przez pojawienie się szczegółu treści w sobie (rang la yul gyi rnam pa shar nas yul 'dzin nus su bskyed pa'i nang gi rdul phran dwangs pa) to określenie widocznego zmysłu (dbang po gzugs can pa).
   Umysł ożywiony w zdolności poznawczego postrzegania treści przez pojawienie się szczegółu treści w sobie (rang la yul gyi rnam pa shar nas shes pas yul 'dzin nus su bskyed pa'i yid) to określenie umysłowego zmysłu (yid dbang).
   To dlatego, że Wydzielenie miar (Tshad ma rnam 'byed) mówi: „Zdolność postrzegania treści przez pojawienie się szczegółów treści w sobie i zdolność poznawczego postrzegania tej właśnie treści to ożywiony przejrzysty, drobny proch i umysł – zmysł, widok zmysłowy i zmysł umysłowy”.

czwartek, 5 października 2017

(143) Szkółka: Podział środowiska dotyku

1-2. Zimny (grang ba) i ciepły dotyk (dro ba'i reg bya)
3-4. Gładki ('jam pa) i szorstki dotyk (rtsub pa'i reg bya)
5-6. Syty ('grangs pa) i głodny dotyk (bkres pa'i reg bya)
7-8. Spragniony (skoms pa) i zaspokojony dotyk (ngoms pa'i reg bya)
9-10. Ciężki (lji ba) i lekki dotyk (yang ba'i reg bya)
11-12. Bolesny (na ba) i gorący dotyk (tsha ba'i reg bya)

Takie wyliczenie opiera się Skarbcu (mDzod).
Inny odłam (gzhan sde)1 opowiada o czterech dotykach zawierających żywioły ('byung ba'i [bas!] bsdus pa'i reg bya bzhi)2 i siedmiu dotykach zawierających żywiołowości ('byung 'gyur gyis bsdus pa'i bsdus pa'i reg bya bdun),3 ale jest to niezwiązane ze świadectwem (lung)4”. Tak o tym Nima Tenzin (Nyi ma bsTan 'dzin). Jeśli chodzi o wyliczenia tych czterech i siedmiu to są one następujące (wyliczam za słownikami):

Cztery dotyki żywiołowe

1. Ziemisty i twardy (sa zhing 'thas pa)
2. Wilgotny i mokry (brlan cing gsher ba)
3. Gorący i palący (tsha zhing sreg pa)
4. Górne (lotne) i ruchome (yar zhing g.yo ba)

Por. pod tym względem określenia żywiołów (tam w podziale podane wyliczenie żywiołów i odnośniki do poszczególnych określeń).

Siedem dotyków żywiołowościowych

1. Gładki ('jam)
2. Szorstki (rtsub)
3. Ciężki (lci)
4. Lekki (yang)
5. Głodny (bkres)
6. Spragniony (skom)
7. Zimny (grang)

Brak właściwego odniesienia do żywiołowości (por.)

1  Czyli buddyzm wywodzący się od Buddy Siakjamuniego.
2  Nazywane też krócej czterema dotykami żywiołowymi ('byung ba'i reg bya bzhi).
3  Nazywane też krócej siedmioma dotykami żywiołowościowymi ('byung 'gyur gyi reg bya bdun). 
4  Czyli nie ma potwierdzenia dla takiego spojrzenia w żadnym z pism źródłowych. Z tego, co sprawdziłem, rzeczywiście takie wyliczenie nie pojawia się ani w zbiorze Kandziur (bKa' 'gyur), ani w zbiorze Tendziur (bsTan 'gyur) w tradycji wywodzącej się od Buddy Siakjamuniego.

piątek, 29 września 2017

(141) Szkółka: Określenie środowiska dotyku རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད།

Takie zewnętrzne środowisko, które da się odczuwać czuciem ciała.
(phyi yi skye mched gang zhig/ lus shes kyis tshor bya'o)

Podano tutaj słowo dotyk, ale w języku tybetańskim jest ściśle użyty wyraz dotykane albo dotykalne (reg bya). Przetłumaczono jako dotyk, ponieważ ta forma złożenia czasownika (w tym przypadku reg) z czasownikiem czynić w czasie przyszłym (bya) jest często stosowana w języku tybetańskim do tworzenia rzeczowników odczasownikowych. Stąd od dotykania (reg byed) dotyk (reg bya), czyli rzecz dotykana lub dotykana rzeczywistość.

W ten sposób rozszerzamy tutaj nieco znaczenie wyrazu dotyk od zjawiska czynności zmysłowej do rzeczy dotykanej – czegoś do dotknięcia.

(140) Szkółka: Środowisko dotyku

1. Określenie (mtshan nyid)
2. Bliskoznaczność (khyab mnyam)
3. Podział (dbye ba)

niedziela, 17 września 2017

(136) Szkółka: Smak gorzki

Smak niebielistki itp.

Tybetańska nazwa tikta (tig ta) może odnosić się ściśle do rośliny Swertia chirayita lub do kilku innych roślin. Lecznictwo tybetańskie wyróżnia wiele gatunków tikta, z których większość należy do rodzaju Swertia. Dlatego też tutaj podano ogólnie nazwę niebielistka (Swertia).

sobota, 16 września 2017

(135) Szkółka: Smak kwaśny

Smak amli itp.

Amla to nazwa popularna liściokwiatu garbnikowego (Emblica officinalis), nazywanego też agrestem indyjskim. Tutaj podano tę roślinę jako przykład nie tylko z powodu smaku, ale także z powodu tybetańskiej nazwy ciurura (skyu ru ra), pokrewnej z wyrazem ciurła (skyur ba) czyli kwaśny.

wtorek, 12 września 2017

Niebiańskość świętych

Tak jak nikt nie może
oszacować bezmiaru nieba,
tak też postacie świętych
są podobne i takie same jak niebiańskość.
Ci niepojęci synowie Zwycięzcy,
którzy tak wiedzą
o postaciach świętych,
sami stają się świętymi, panami świata.

Z dwudziestego trzeciego rozdziału: Pewnego objawienia postaci Obecnego (De bzhin gshegs pa'i sku nges par bstan pa), w 'Phags pa chos thams cad kyi rang bzhin mnyam pa nyid rnam par spros pa ting nge 'dzin gyi rgyal po zhes bya ba theg pa chen po'i mdo (Wzniosła opowieść wielkiego postępowania, wypracowanie o swoistej równości wszystkich słów o nazwie «Król zachwytu»), sanskr. Ārya sarva dharma svabhāva samatā vipañcita samādhi rāja nāma mahā yāna sūtra), z tybetańskiego kanonu świętych pism buddyjskich Kandziur (bKa' 'gyur), t. 55, wyd. dPe bsdur ma, Pekin 2006-2009, s. 183.
Przekład z języka tybetańskiego: Jakub Szukalski.

།ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཚད་མེད་ལ།
།སུས་ཀྱང་གཞལ་དུ་མི་ནུས་པ།
།དེ་བཞིན་སངས་རྒྱས་སྐུ་དག་ཀྱང་།
།ནམ་མཁའ་ཉིད་དང་འདྲ་ཞིང་མཚུངས།
།སངས་རྒྱས་སྐུ་ནི་དེ་ལྟ་བུར།
།གང་གིས་རིག་པ་རྒྱལ་བའི་སྲས།
།དེ་དག་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ།
།སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོར་འགྱུར།

ཞེས་འཕགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་མཉམ་པ་ཉིད་རྣམ་པར་སྤྲོས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་བྱུང་ངོ་།

czwartek, 17 sierpnia 2017

(126) Szkółka: Równy zapach

Zapach muszkatu itp.

Uwaga. Zapach równy to taki, który czasami jest przyjemny, a czasami nieprzyjemny. Jest to zatem taki zapach, który jest nieprzeważający. Natomiast zapach nierówny to przeważający. W zapachu nierównym jest różnica zapachu przyjemnego i zapachu nieprzyjemnego (ohydnego).

To według wyjaśnienia nauczyciela Purnawardana (Puravardhana, tyb. lopon (slob dpon) Kangła Pelpa (Gang ba sPel pa), IX/X w. po n. Chr.), zawartego w buddyjskim Przekładzie Objawienia, Tendziur (bsTan 'gyur), tom 81 (wyd. dPe bsdur ma), Pekin 2006-2009: Chos mngon pa'i mdzod kyi 'grel bshad mtshan nyid kyi rjes su 'brang ba zhes bya ba (Wyjaśnienie «Skarbca jasnego słowa» o nazwie «Naśladowanie określenia», sanskr. Abhi dharma koṣa ṭīka lakṣaṇa syānusari nāma), s. 71.

Myślę, że przekładając te wyrażenia na język potoczny, możemy tu mówić o zapachu niewyraźnym (równy) i wyraźnym (nierówny).

wtorek, 15 sierpnia 2017

Nie panteizm

Ziemia zamieszkuje w wodzie,
woda w powietrzu, powietrze w niebie.
Niebo nie przebywa w powietrzu,
w wodach i w obszarze ziemi.
Tak skupiska, usposobienia, władze
polegają na czynach i namiętnościach.
Czyny i namiętności przebywają zawsze
w nieprzykładnej czynności umysłowej.
Nieprzykładna czynność umysłowa
zamieszkuje w czystości duszy.
Słowa, własność duszy,
nie przebywają jednak we wszystkim.

Lonkcienpa (kLong chen pa, 1308-1364) podaje te zdania w swoim wyjaśnieniu do Yid bzhin rin po che'i mdzod (Skarbiec klejnotów marzeń), podając, że pochodzą one z dzieła Theg pa chen po rgyud bla ma (Duchowny dziedzictwa wielkiego postępowania).
Źródło: Theg pa chen po'i man ngag gi bstan bcos yid bzhin rin po che'i mdzod kyi 'grel pa padma dkar po zhes bya ba (Wyjaśnienie «Rozprawy o wymowie wielkiego postępowania: Skarbca klejnotów marzeń», nazwane «Biała lilia»), Gangtok 1983, s. 152.
Przekład z tybetańskiego: Jakub Szukalski.

ཐེག་པ་ཆེན་པོ་རྒྱུད་བླ་མ་ལས།

ས་ནི་ཆུ་ལ་ཆུ་རླུང་ལ།
།རླུང་ནི་མཁའ་ལ་རབ་ཏུ་གནས།
།མཁའ་ནི་རླུང་དང་ཆུ་དག་དང༌།
།ས་ཡི་ཁམས་ལ་གནས་མ་ཡིན།
།དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་ཁམས་དབང་རྣམས།
།ལས་དང་ཉོན་མོངས་དག་ལ་བརྟེན།
།ལས་དང་ཉོན་མོངས་ཚུལ་བཞིན་མིན།
།ཡིད་ལ་བྱེད་ལ་རྟག་ཏུ་གནས།
།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་ཡིད་བྱེད་ནི།
།སེམས་ཀྱི་དག་པ་ལ་རབ་གནས།
།སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆོས་རྣམས་ནི།
།ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གནས་མ་ཡིན
།ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།

ཞེས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི མན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་ཡིད་བཞིན་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་པདྨ་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བྱུང་ངོ་།

sobota, 22 lipca 2017

(117) Szkółka: Zewnętrzny dźwięk niepostrzeżony czuciem

Dźwięk ognia i wody, dźwięk bębna i dzwonka itp.

Uwaga. To czucie w obecnym ujęciu nie oznacza czucia uchem, a czucie duszą. Mówiąc więc o wewnętrznym dźwięku postrzeżonym czuciem, możemy rozumieć słowa ze znaczeniem, a w przypadku zewnętrznego dźwięku niepostrzeżonego czuciem – słowa bez znaczeń. To tak jakby dźwięki duchowe i żywiołowe, dźwięki myślowe i zmysłowe, dźwięki nadprzyrodzone i przyrodzone.

Takie jeszcze rozumienie określeń: postrzeżony czuciem (shes pas zin pa) i niepostrzeżony czuciem (shes pas ma zin pa) – zauważony i niezauważony, pojęty i niepojęty.

poniedziałek, 17 lipca 2017

(116) Szkółka: Wewnętrzny dźwięk postrzeżony czuciem

Słowo syna człowieczego i głos smoka itp.

Uwaga. Słowo przełożone jako syn człowieczy to tyb. ciebu (skyes bu), odpowiednik sanskryckiego purusza (purua). Oba te określenia oznaczają albo człowieka, albo istotę duchową, kogoś na podobieństwo Boga (por. hebr. bar ĕnāš, ḇen adam, gr. ho hyios tu anthrōpu). Pozwolono sobie na takie tłumaczenie z dwóch względów – znaczeniowego i językowego. Znaczeniowo już powiedziano, że oznacza albo człowieka albo istotę duchową. Językowo pierwszy człon cie (skyes) oznacza stworzonego lub człowieka, a drugi człon pu (bu)dziecko albo syna.

Jeszcze uwaga odnośnie głosu smoka ('brug sgra). To określenie równie dobrze można przełożyć jako dźwięk pioruna albo zwyczajnie grzmot. Tutaj jednakże ze względu znaczeniowego, ponieważ mowa jest o dźwięku wewnętrznym, postrzeganym przez czucie, słowo druk ('brug) odczytujemy jako smok (jedno ze znaczeń słowa 'brug) i rozumiemy tego smoka jako nieczystego ducha, wroga człowieka.

piątek, 14 lipca 2017

Nieustraszoności

Cztery nieustraszoności świętych są takie:

nie bać się znającego wszystkie słowa,
nie bać się objawiającego wszystkie słowa,
nie bać się wejść na nieciemną drogę,
nie bać się trwać w poznaniu wyczerpanym ze skażeń.

Thabs sna tshogs kyis 'dul ba'i mdor bsdus chen po (Wielkie streszczenie pokuty na rozmaite sposoby) w bsDus pa'i rgyud kyi rgyal po Dus kyi 'Khor lo'i 'grel bshad rtsa ba'i rgyud kyi rjes su 'jug pa stong phrag bcu gnyis pa Dri ma med pa'i 'od ces bya ba (Król zebranych dziedzictw. Dwanaście tysięcy zastosowań zasadniczego dziedzictwa wyjaśniającego Koło Czasu (Kalaciakra), o nazwie «Nieskalane światło»), z kanonu świętych pism buddyjskich, Kandziur (bKa' 'gyur), t. 100, wyd. dPe bsdur ma, Pekin 2006-2009, s. 258. Przekład z języka tybetańskiego: Jakub Szukalski.

།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མི་འཇིགས་པ་བཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། 

ཆོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་དང་།
ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་དང་།
སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ལམ་དུ་འཇུག་པ་ལ་མི་འཇིགས་པ་དང་།
ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པ་ལ་མི་འཇིགས་པའོ།

བསྡུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་འགྲེལ་བཤད་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཅེས་བྱ་བ་ལས་བྱུང་ངོ༌།