(15) Szkółka: Określenie bezosobowości słowa བོན་གྱི་བདག་མེད།

Niezauważona wymiernie osobą słowa.

(bon gyi bdag tshad mas ma dmigs pa)

Inne możliwości tłumaczenia: Niepostrzeżona (niepojęta) przez kryterium (wzór, miarę) osoby słowa (nauki, prawdy, bytu).

To należy do podziału bezosobowości.

(14) Szkółka: Podział bezosobowości

1. Bezosobowość słowa (bon gyi bdag med)

2. Bezosobowość osobnika (gang zag gi bdag med)

To należy do bezosobowości.

(13) Szkółka: Określenie bezosobowości བདག་མེད།

Niewyobrażenie wymiernie osoby.

(bdag tshad mas ma dmigs pa)

Inne możliwości tłumaczenia: Niezauważenie przez kryterium (wzór, miarę) osoby.

Inne wyrazy mogące tłumaczyć bdag med (bezosobowość): niebycie (nieistnienie) osoby (osobowe), brak osoby, brak osobowy, bezpodmiotowość, brak właściciela, brak pana, brak ja itp.

Przekład bdag jako jaźń, pochodzący od psychologów, jest niepotrzebny i nieuzasadniony.

Należy zauważyć, że dak (bdag) w języku tybetańskim bywa używane w znaczeniu ja, ale wyraz ten jest tylko grzecznościową (zhe sa) odmianą tego zaimka, podczas gdy zwyczajnie w znaczeniu ja używa się wyrazu nga (nga). Szersze zastosowanie wyrazu dak (bdag) wskazuje, że nie należy go zawężać do samego tylko ja. Najlepszym wyrazem w języku polskim do przełożenia tego dak wydaje się osoba (pozostałe wyrazy, jak właściciel albo pan, dobrze odpowiadają znaczeniowo, ale już nie tak dobrze brzmieniowo, w wydźwięku). Wskazuje również na to częste jego występowanie w wyrazie pochodnym dagńi (bdag nyid), wyraźnie oznaczającym osobowość albo osobistość. Mówi się także o równoznacznikach dla dak (bdag), którymi są osobnik (gang zag – osoba, istota, treściwiec?) i ja (nga).

Wyrazowi dak (bdag) w języku sanskryckim odpowiada atman (ātman) albo atma (ātma/ātmā).

To należy do bliskoznaczności treści.

(12) Szkółka: Równoznaczniki i wyrazy bliskoznaczne ཡིན་ཁྱབ་མཉམ། ཡོད་ཁྱབ་མཉམ།

Krótkie wyjaśnienie odnośnie określeń równoznacznik i wyraz bliskoznaczny.

Jin ciapniam (yin khyab mnyam), które przełożono jako równoznacznik, oznacza w rozumieniu buddyjskiej nauki takie pojęcie, które istotowo jest wspólne. Np. weźmy wyrazy pojęcie (shes bya) i słowo (bon), które uważane są za równoznaczniki (yin mkhyab mnyam). Przyjmuje się, że jeśli jest pojęciem, to jest słowem; jeśli jest słowem, to jest pojęciem. Np. biały kieł – jeśli biały kieł jest pojęciem, to jest słowem; jeśli jest słowem, to jest pojęciem.

Z kolei jo ciapniam (yod mkhyab mnyam), które przełożono jako wyraz bliskoznaczny, oznacza w rozumieniu buddyjskiej nauki takie pojęcie, które jest wspólne tylko bytowo. W ten sposób, podobnie jak wyżej, jeśli jest (bywa) pojęcie, to jest (bywa) słowo; jeśli jest słowo, to jest pojęcie. Np. jeśli biały kieł bywa pojęciem, to bywa słowem; jeśli bywa słowem, to bywa pojęciem.

Wyraz ciapniam (khyab mnyam) można rozumieć jako wzajemne obejmowanie, współzawieranie, współzachodzenie, równoległość, paralelizm. Jin ciapniam (yin khyab mnyam) dotyczy współzawierania istotowego, a jo ciapniam (yod khyab mnyam) – współzawierania bytowego (naturalnego?).

To wyjaśnienie nie jest obecne w podręczniku Nimy Tenzina. Jest ono streszczeniem tego, co przeczytałem i usłyszałem gdzie indziej.

(11) Szkółka: Określenie zależności རྟེན་འབྲེལ།

Uwzględnienie innego słowa wobec umysłu.

(blo ngor bon gzhan la ltos nas grub pa)

Inne możliwości tłumaczenia: Uwzględnienie innego słowa w istocie umysłu.

Inne wyrazy mogące tłumaczyć rten 'brel (zależność): stosunek (to w odniesieniu do obecnego znaczenia; oprócz tego wyraz ten posiada wiele różnych znaczeń, których tutaj nie będziemy przytaczać).

To należy do bliskoznaczności treści.

(10) Szkółka: Określenie możliwości སྲིད་པ།

Zauważone w byciu.

(yod par dmigs pa).

Inne możliwości tłumaczenia: Spostrzeżone (pojęte) w byciu, zauważone (spostrzeżone, pojęte) jako bycie.

Inna wyrazy mogące tłumaczyć srid pa (możliwość): bywałość, bycie, istnienie

To należy do bliskoznaczności treści.

(9) Szkółka: Określenie słowa བོན།

Zachowujące własne określenie.

(rang gi mtshan nyid 'dzin pa)

Inne możliwości tłumaczenia: trzymające własne określenie, pojęcie własnego określenia (znamienności, definicji, charakterystyki).

Uwaga. W pozostałych obrządkach tybetańsko-buddyjskich wyrazowi pon (bon) odpowiada cio (chos, sanskr. dharma), mające podobne określenie: zachowujące własną istotę (rang gi ngo bo 'dzin pa). Sanskrycki wyraz dharma będący odpowiednikiem cio i pon wydaje się nawiązywać do pojęcia zachowywania, trzymania, dzierżenia, które pojawia się w określeniu słowa (bon/chos).

Więcej wiadomości o wyrazie pon (bon) w pracach:

Zapiski o tybetańskim słowie bon i próba jego przekładu,

Unsolved 'Bon' Puzzle: A Survey of the Classical Definitions of the Word 'Bon' (Kalsang Norbu Gurung).

To należy do bliskoznaczności treści.